Afet sözlüğü

İnsanların depremi hissettiklerini kaynağın kendi formuyla bildirmesi. Koruya bu sayıyı kaynağa iletilen bildirim sayısı olarak gösterir; depremi hisseden kişi sayısı değildir.

Kaynak: USGS · uygulama metni

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Türkiye'de afet ve acil durum yönetiminden sorumlu kamu kurumu. Türkiye'de toplanma alanlarını belirler; Koruya'daki birçok rehber ve dersin kaynağıdır.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Afetten sonraki ilk saatlerde, yardım ekipleri ulaşana kadar acil ihtiyaçları karşılamak için hazırlanan çanta: su, uzun süre bozulmayan kuru gıdalar, ilk yardım malzemeleri, sağlık kayıtları ve ilaçlar. Çantanı 6 ayda bir güncelle.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Evdeki herkesin bir acil durumdan önce üzerinde anlaştığı plan: nerede buluşacağınız, önce kimi arayacağınız, afet çantasını kimin alacağı ve kimin kime yardım edeceği. AFAD, afetten sonraki ilk 72 saat için böyle bir plan yapmayı öneriyor.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Kuvvetli yağıştan sonra dakikalar ya da birkaç saat içinde gelişen, hızlı akan sel. Ani sellerdeki ölümlerin yarısı araç içinde olur: su ile kaplı bir yoldan asla gitme, geri dön.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Büyük bir depremin ardından aynı bölgede olan daha küçük depremler. Her büyük depremden sonra artçılar olur; zamanla seyrekleşir ve küçülür. Koruya artçı tahmini yapmaz.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Sıcaklığın günlerce mevsim normallerinin belirgin biçimde üstünde kaldığı dönem. Koruya'daki sıcaklık değerleri tahmindir; resmî sıcak hava uyarısı değildir.

Kaynak: WMO · uygulama metni

Ailenin ayrı düşerse buluşmak için önceden seçtiği yer. Evin içinde ve evin dışında birer buluşma yeri belirleyin. Planlanmış noktaların afet anında güvenli olduğu doğrulanmış değildir.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Depremin kaynağında açığa çıkan enerjiyi gösteren tek bir sayı. Ölçek logaritmiktir: büyüklükteki bir birimlik artış yaklaşık 32 kat daha fazla enerji demektir. Koruya, kaynağın verdiği büyüklüğü olduğu gibi gösterir.

Kaynak: USGS · uygulama metni

Common Alerting Protocol: resmî kurumların uyarılarını farklı sistemlerde aynı biçimde yayımlayabilmesi için kullanılan uluslararası veri standardı. Koruya'da “Ulusal uyarı akışları (CAP)” olarak geçer.

Kaynak: WMO · uygulama metni

Sarsıntı sırasında kendini korumak için üç adım. Çök: diz üstü çök. Kapan: başını ve enseni koru. Tutun: düşmemek için sabit bir yere tutun; sarsıntı durana kadar olduğun yerde kal.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Şiddeti Roma rakamlarıyla I (hissedilmez) ile XII (tam yıkım) arasında derecelendiren ölçek. Kaynak bir değer verdiğinde Koruya onu “Şiddet (MMI)” satırında gösterir.

Kaynak: USGS · uygulama metni

Bir depremi başladığı anda algılayıp güçlü sarsıntı ulaşmadan saniyeler önce uyarı göndermeyi amaçlayan sistemler. Merkez üssüne çok yakın yerlerde uyarı süresi çok kısa olabilir ya da hiç olmayabilir. Koruya deprem erken uyarısı vermez.

Kaynak: USGS · uygulama metni

Avrupa-Akdeniz Sismoloji Merkezi (EMSC-CSEM); Avrupa ve Akdeniz'deki depremleri yayımlar. Koruya, yaklaşık 1000 km çevrendeki 2 ve üzeri büyüklükteki depremleri (son 7 gün) EMSC'den alır.

Kaynak: EMSC · uygulama metni

Yerkabuğunda iki kaya bloğunun birbirine göre hareket ettiği kırık. Depremlerin çoğu, fayda biriken gerilimin aniden boşalmasıyla olur.

Kaynak: USGS

Küresel Afet Uyarı ve Koordinasyon Sistemi (Global Disaster Alert and Coordination System). Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi ile BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi'nin yürüttüğü, dünyadaki büyük afetlerin olası etkisini otomatik olarak tahmin eden sistem. Uyarı seviyeleri uzmanlarca incelenmez; resmî uyarı değildir.

Kaynak: GDACS · uygulama metni

Şimşek ve gök gürültüsüyle gelen, kuvvetli rüzgâr, sağanak ve dolu getirebilen fırtına. Gök gürlediğinde içeri gir: bir binaya ya da üstü kapalı bir araca.

Kaynak: FEMA · uygulama metni

Toprak, kaya ve molozun yamaçtan aşağı kayması. Uyarı işaretleri: zeminde yeni çatlaklar, aniden sıkışan kapı ve pencereler, eğilen ağaç, direk ya da çitler.

Kaynak: FEMA · uygulama metni

Gök gürültülü bir fırtınadan yere kadar uzanan, hızla dönen hava sütunu. Şiddetli fırtına ya da kuvvetli rüzgâr uyarısında pencerelerden uzak bir iç odaya veya bodruma geç.

Kaynak: FEMA · uygulama metni

Birçok ülkenin resmî uyarıları mobil operatörler aracılığıyla doğrudan telefonlara gönderdiği kanal. Bu mesajları hiçbir uygulama okuyamaz; yalnız telefonun gösterir, o da yalnız ilgili ayar açıksa. Adı ülkeye ve telefona göre değişir.

Kaynak: Koruya · uygulama metni

Siren çaldığında ya da yetkililer kimyasal, biyolojik, radyolojik veya nükleer (KBRN) bir olay nedeniyle içeride kalmanı söylediğinde yapılanlar: pencereleri ve havalandırmayı kapatıp bir iç odaya geçmek.

Kaynak: FEMA · uygulama metni

Jeneratör, mangal, soba gibi yakıt yakan cihazlardan çıkan renksiz, kokusuz ve zehirli gaz. Baş ağrısı, baş dönmesi, halsizlik, mide bulantısı, kusma, göğüs ağrısı ya da bilinç bulanıklığı zehirlenme belirtisi olabilir: en kısa sürede tıbbi yardım al.

Kaynak: CDC · uygulama metni

Depremin yerin altında başladığı noktanın (odak) tam üstündeki yeryüzü noktası. Haritada bir depremin konumu olarak gösterilen nokta genellikle merkez üssüdür.

Kaynak: USGS

Bir hava ya da deniz modelinden hesaplanan değer; gözlenmiş bir olay değildir, yanılabilir ve resmî uyarı yerine geçmez.

Kaynak: Koruya · uygulama metni

Suya doymuş toprak, kaya ve molozun dere yatakları boyunca hızla akması; çoğu zaman kuvvetli yağış sırasında olur. Bir dere yakınında suyun aniden yükselmesi ya da azalması, berrak suyun bulanıklaşması uyarı işaretidir.

Kaynak: FEMA · uygulama metni

NASA'nın doğa olayları kataloğu (Earth Observatory Natural Event Tracker): uydudan izlenen volkan, fırtına ve yangın gibi olaylar. Kayıtları olay kataloğu kaydıdır; resmî uyarı değildir.

Kaynak: NASA · uygulama metni

Odak, depremin yerin altında başladığı noktadır; derinlik, bu noktanın yüzeyden uzaklığıdır. Aynı büyüklükteki sığ depremler genellikle yüzeyde daha güçlü hissedilir. Kaynaklar derinliği sonradan düzeltebilir; Koruya düzeltmeyi kaynağıyla gösterir.

Kaynak: USGS · uygulama metni

Gönüllülerin oluşturduğu açık harita verisi (ODbL lisanslı). Koruya'da harita, hastaneler, eczaneler ve toplanma noktaları bu topluluk verisinden gelir; eksik olabilir ve resmî değildir.

Kaynak: OpenStreetMap · uygulama metni

Orman, makilik ve otlaklarda kontrolsüz yayılan yangın; rüzgârla çok hızlı ilerleyebilir. Evinin çevresinde en az 9 metrelik alanı yapraklardan, döküntülerden ve yanıcı maddelerden arındır.

Kaynak: FEMA · uygulama metni

Bir nokta için kısa bir kod; sokak adresi olmasa bile dünya genelinde harita uygulamalarında çalışır. Koruya, acil aramada okuman için Plus Code'u adres ve koordinatların yanında gösterir.

Kaynak: Koruya · uygulama metni

ABD Federal Acil Durum Yönetim Ajansı'nın (FEMA) afete hazırlık sitesi. Koruya'daki rehberlerin kaynaklarından biridir.

Kaynak: FEMA

Yetkili bir kamu kurumunun yayımladığı uyarı. Koruya'da yalnız bu etiketi taşıyan kayıtlar resmî uyarıdır; ölçüm kayıtları, otomatik uyarı sistemleri, uydu tespitleri ve model tahminleri ayrı etiketlenir.

Kaynak: Koruya · uygulama metni

Richter ölçeği (yerel büyüklük, ML) 1930'larda geliştirilen ilk büyüklük ölçeğidir ve büyük depremleri olduğundan küçük gösterir. Bugün büyük depremler için genellikle moment büyüklüğü (Mw) kullanılır; fayın kayan alanından ve kayma miktarından hesaplanır. Bu yüzden kaynaklar aynı depreme biraz farklı büyüklükler verebilir.

Kaynak: USGS

Suyun normalde kuru olan yerleri kaplaması; kuvvetli yağış, dere ya da nehir taşkını veya altyapının yetersiz kalmasıyla olur. Ayak bileğine kadar gelen sel suyu insanı, dize kadar gelen su bir otomobili sürükleyebilir.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Çok yüksek vücut ısısı; kırmızı, sıcak ve kuru cilt; hızlı ve güçlü nabız, baş dönmesi, bilinç bulanıklığı ya da bilinç kaybı. Hemen acil numarayı ara, kişiyi serin ve gölge bir yere al, soğuk ıslak bezlerle serinlet.

Kaynak: FEMA · uygulama metni

Sarsıntının belirli bir yerde insanlar, binalar ve çevre üzerindeki etkisi. Bir depremin tek bir büyüklüğü vardır, ama şiddeti merkezden uzaklığa ve zemine göre yerden yere değişir.

Kaynak: USGS · uygulama metni

Tehlike altındaki bir yerden, çoğu zaman yetkililerin çağrısıyla, daha güvenli bir yere çıkmak. Tahliye yolunu önceden bil; yetkililer söylediğinde hemen ayrıl.

Kaynak: FEMA · uygulama metni

Afetten sonra yetkililerin toplanmayı istediği açık alanlar. Türkiye'de toplanma alanlarını AFAD belirler; adresine en yakın olanı e-Devlet'te sorgulayabilirsin. Koruya haritasındaki toplanma noktaları topluluk verisidir; resmî olduğu doğrulanmamıştır.

Kaynak: AFAD · uygulama metni

Deniz tabanındaki güçlü bir deprem, heyelan ya da volkan patlamasının yerinden oynattığı suyun oluşturduğu dalga dizisi. Dalgalar saatlerce gelebilir ve ilki çoğu zaman en büyüğü değildir. Kıyıda güçlü ya da uzun süren bir deprem, ya da denizin aniden çekilmesi veya yükselmesi, kendi uyarındır: resmî uyarıyı bekleme.

Kaynak: AFAD; UNESCO-IOC · uygulama metni

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (U.S. Geological Survey); dünya genelindeki depremleri kataloglar. Koruya, yaklaşık 1000 km çevrendeki 1 ve üzeri ile dünya genelindeki 4,5 ve üzeri büyüklükteki depremleri (son 7 gün) USGS'ten alır.

Kaynak: USGS · uygulama metni